TÜMÜ

Gübrelemede Yol Gösterici Olarak Toprak Analizleri ve Önemi

30 Kasım 2015


Prof.Dr. Süleyman TABAN

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi,Toprak Bölümü, 06110 ANKARA

taban@agri.ankara.edu.tr


1. GİRİŞ

            Tarımsal üretimde amaç; sayısı günden güne artan nüfusu dengeli ve sürekli olarak beslemektir. Günümüzde gelişen kentleşme ve sanayileşme tarım alanlarını tehdit etmekte ve yeni tarım alanlarının oluşmasına izin vermemektedir. Bu nedenle yani tarım alanlarının genişlemeyeceği göz önüne alındığında birim tarım alanından en az girdiyle en fazla ve kaliteli ürün alma yollarını aramak zorunluluğu doğmuştur.

            Tohumluk, gübre, ilaç, mekanizasyon, sulama, vb. gibi girdiler dikkate alındığında tarımsal üretimin hiçde ucuz olmadığı kolaylıkla anlaşılmaktadır. Diğer yandan ise, yatırım amacıyla harcanan para tarım dışında hiç bir sanayi kolunda bu kadar kısa sürede karlı olarak geri dönmemektedir. O halde, en az maliyet kaliteli ve bol ürün almanın yollarını aramamız gerekmektedir. Bunların başında da bilinçli gübre kullanımı gelmektedir.

            Gereğinden fazla ya da az kullanıldığında bitkisel üretimin az ve kalitesiz olması yanında ekonomik anlamda da verimli olmamaktadır.

            Bunu çaresi nedir diye düşünüldüğünde, yani dengeli ve zamanında gübreleme yapmanın en doğru ve bilinçli yolunun toprak ve bitki analizleri olduğu anlaşılmaktadır.


2. GÜBRELEMEDE YOL GÖSTERİCİ OLARAK TOPRAK ANALİZLERİ

            Kültür bitkilerinin gübrelenmesi teorik olarak oldukça basit bir işlemdir. Burada yapılması gereken bitkinin gelişmesi için, ihtiyaç duyduğu besin maddesi miktarından toprakta bitkiye yarayışlı halde bulunan bitki besin maddesi miktarını çıkarmak ve aradaki farkı karşılamaya yetecek miktarda gübreyi toprağa vermektir.


Bu olay basit olarak şu şekilde formüle edilebilir.



 Gübre miktarı =


Bitkinin ihtiyaç duyduğu besin maddesi miktarı


-


Toprak yarayışlı besin maddesi miktarı


            Ancak gerçek durum burada ifade edildiği kadar basit değildir. Çünkü, bitkinin yetiştiği ortam olan toprak durağan olmayıp dinamik bir yapıya sahiptir. Böyle bir dinamik yapıda yetiştirilen bitkilerin gelişmeleri de tek bir faktörün değil, çok çeşitli faktörlerin gerek bireysel gerekse karşılıklı etkileri altındadır. Bu nedenle toprağa bakarak yetiştirilecek bitkilerin gelişme durumlarını önceden doğru bir şekilde tahmin etmek imkansızdır. Aynı şekilde, toprakta mevcut bitki besin maddelerinin miktarını ve bitkilere yarayışlılık düzeylerini güvenilir bir şekilde belirlemek ve önerilerde bulunmak gerekir. Örneğin toprağın bitkiye yarayışlı çinko miktarı 0.8 mg kg-1 olsun. Bu değer çinko için kritik sınır değeri olan 0.5 mg Zn kg-1’dan fazla. Dolayısıyla toprağın çinko yönünden bir sorunu yok görülmektedir. Aynı toprağın kireç miktarı % 20 civarında, yarayışlı fosfor miktarı 15 mg kg-1 civarında ve pH sı 8‘ e yakın ise, o toprakta yetiştirilecek bitkinin cinsi de dikkate alındığında, hala çinko yönünden bir sorun yoktur dememiz olanaksızdır. Çünkü toprağın kireç ve fosfor miktarının fazla olması çinkonun yarayışlılığını sınırlandırmaktadır. Ne kadarını sınırlandırmıştır? Ya da 0.8 mg kg-1 çinkodan bitki ne düzeyde yararlanabilir? Bu soruların cevabını verebilmek için bitki ve toprak analizlerine gereksinim duyulmaktadır.

3. TOPRAK ANALİZLERİ

Toprak analizleri değişik amaçlar için yapılır. Başta tarım olmak üzere, yol, bina ve diğer yapılanmalara (baraj, tünel vb) uygunluk durumlarının saptanması, madencilik petrol arama çalışmalarında ve drenaj, arazi ıslahı gibi konular ile çevre kirliliği çalışmalarında toprak analizlerinin yapılması önerilmektedir.

            Tarım açısından topraklar sıkça analiz edilmekte ve analiz sonuçlarına göre bilimsel anlamda tarım yapılmaktadır.

3.1. Tarımsal Açıdan Toprak Analizleri

  1. Toprağın besin maddesi miktarı ve bitkilere besin maddesi sağlama gücünün belirlenmesi
  2. Uygulanacak gübre cins ve miktarının belirlenmesi
  3. Toprakta beslenme bozukluklarının kaynağının saptanması
  4. Tuzlu, sodyumlu alanların teşhisi ve ıslahı
  5. Arazi etüdü, genesisi ve sınıflandırılması
  6. Yetiştirilecek bitki çeşidi
  7. Drenaj sorunu ve çözümü 

gibi amaçlar için topraklar analiz edilirler. Bu örnekleri çoğaltmak mümkündür. Amacına uygun olarak yapılan toprak analizlerinden elde edilecek yararlar oldukça çoktur.

            Tarımsal açıdan yani bitki yetiştiriciliğinde, toprakta bulunan bitki besin elementleri miktarlarının, topraktan uygun şekilde ekstrakte edilmesi ve bunların daha sonra uygun kimyasal yöntemlerle doğru olarak analiz edilmesi gereklidir.

            Bitkisel üretimde ürünün miktar ve kalitesi toprakta bulunan besin maddesi miktarına bağlıdır. Bunu öğrenebilmek için toprak örneklerine ihtiyaç duyulmaktadır.

            Bu besin maddelerinin toplam miktardan çok, bitkiye yarayışlı miktarı önem kazanmaktadır. Toprakta besin maddesi analizleri denildiğinde uygun ekstraksiyon yöntemleriyle topraktan ekstrakte edilen ve bitkiye yarayışlı olan kısmı olarak nitelendirilen kimyasal analizler anlaşılmaktadır. Bu amaçla toprakta yapılan analizler ve bu analizlerde kullanılan kimyasal yöntemler Çizelge 1 de toplu olarak verilmiştir.

            Toprak analizlerinden beklenen yararın sağlanabilmesi herşeyden önce toprak örneğinin kurallara uygun bir şekilde alınmış olmasına bağlıdır. Bakıldığında toprak her yerde aynıymış gibi görünmekte, ancak bu durum yanıltıcı olmaktadır. Aynı tarla içerisinde gerek toprağın gerekse arazinin görüntüsünde belirgin bir farklılık varsa, bu farklılıkların görüldüğü her bir alandan bağımsız toprak örneğinin alınması gereklidir. Ayrıca, unutulmaması gereken bir nokta da, komşum benim tarlanın yanındaki tarlasını analiz ettirdi. Tarlalar komşu olduğu için onun sonuçlarını bende kullanabilirim şeklindeki bir düşünceye asla yer verilmemesi gerektiğidir.

Toprakta yapılan analizler sonucu elde edilen değerler o elementin topraktaki sınır değerleri ile karşılaştırılarak yorumlanmaktadır. Bu amaçla belirlenen sınır değerleri ise Çizelge 2 de verilmiştir.


Çizelge 1. Toprakta verimlilik amacıyla yapılan kimyasal analizler ve analizlerde kullanılan yöntemler



 Özellik


Yöntem ve Literatür


 Özellik


Yöntem ve Literatür


Tekstür (Bünye)


Hidrometre Yöntemi


Bouyoucus, 1951


Bitkiye yarayışlı


Demir (Fe)


DTPA ekstraktında Atomik Absorbsiyon Spektrofotometrik (AAS) Yöntem


Lindsay ve Norvell, 1978


Kireç (CaCO3)


Kalsimetre Yöntemi


(Scheibler Kalsimetresi)


Allison ve Moodie, 1965


Bitkiye yarayışlı


Çinko (Zn)


DTPA ekstraktında Atomik Absorbsiyon Spektrofotometrik (AAS) Yöntem


Lindsay ve Norvell, 1978


Katyon Değişim Kapasitesi, (KDK)


Sodyum ile Saturasyon Yöntemi


Jackson,1958; Chapman ve Pratt,1961;


Bitkiye yarayışlı


Mangan (Mn)


DTPA ekstraktında Atomik Absorbsiyon Spektrofotometrik (AAS) Yöntem


Lindsay ve Norvell, 1978


Organik Madde


(OM)


Değiştirilmiş Walkey-Black Yöntemi


Walkley ve Black, 1934; Walkley, 1947; Greweling ve Peech, 1960; Nelson ve Sommers, 1982


Bitkiye yarayışlı


Bakır (Cu)


DTPA ekstraktında Atomik Absorbsiyon Spektrofotometrik (AAS) Yöntem


Lindsay ve Norvell, 1978


pH


1:2.5 toprak/su ekstraktında


Richards, 1954; Jackson, 1958


Bitkiye yarayışlı


Fosfor (P)


Sodyum Bikarbonat Yöntemi


Olsen ve ark., 1954


Saturasyon ekstraktında


Richards, 1954


Bitkiye yarayışlı


Bor (B)


 


Azometin-H Yöntemi


Wolf, 1971


Elektriksel İletkenlik


(EC)


1:2.5 toprak/su ekstraktında


Richards, 1954


Bitkiye yarayışlı


Molibden (Mo)


Asit Amonyum Oksalat Yöntemi


Grigg, 1953;


Purvis ve Peterson, 1956


Saturasyon ekstraktında


Richards, 1954


Bitkiye yarayışlı


Kükürt (S)


Türbidimetrik Yöntem


Fox ve ark., 1964


Toplam Azot (N)


Mikro Kjeldahl Yöntemi


Kjeldahl, 1883; Bremner, 1965


Bitkiye yarayışlı


Bor (B)


 


Azometin-H Yöntemi


Wolf, 1971


Amonyum


(NH+4)


Potasyum Klorür ile Ekstrakte Edilen Örneklerde Buhar Destilasyonu Yöntemi


Bremner, 1965


Değişebilir


Potasyum (K)


Nötr 1 Normal Amonyum Asetat ekstraktında Fleymfotometrik Yöntem


Jackson, 1958


Nitrat + Nitrit


(NOֿ3+NOֿ2)


Potasyum Klorür ile Ekstrakte Edilen Örneklerde Buhar Destilasyonu Yöntemi


Bremner, 1965


Değişebilir


Sodyum (Na)


Nötr 1 Normal Amonyum Asetat ekstraktında Fleymfotometrik Yöntem


Jackson, 1958


Amonyum+ Nitrat + Nitrit


(NH+4+NOֿ3+NOֿ2)


Potasyum Klorür ile Ekstrakte Edilen Örneklerde Buhar Destilasyonu Yöntemi


Bremner, 1965


Değişebilir


Kalsiyum (Ca)


Nötr 1 Normal Amonyum Asetat ekstraktında EDTA ile Titrasyon Yöntemi


Jackson, 1958


Amonyum + Nitrat


(NH+4+NOֿ3)


Potasyum Klorür ile Ekstrakte Edilen Örneklerde Buhar Destilasyonu Yöntemi


Bremner, 1965


Değişebilir


Magnezyum (Mg)


Nötr 1 Normal Amonyum Asetat ekstraktında EDTA ile Titrasyon Yöntemi


Jackson, 1958


Nitrat (NOֿ3)


Potasyum Klorür ile Ekstrakte Edilen Örneklerde Buhar Destilasyonu Yöntemi


Bremner, 1965


 


 




Çizelge 2. Toprakta verimlilik analiz sonuçlarının değerlendirilmesinde kullanılan sınır değerler



Besin maddesi ve yöntem


Çok az


Az


Yeterli


Fazla


Çok Fazla


Literatür


N, % (Kjeldahl)


<>


0.045-0.09


0.09-0.17


0.17-0.32


>0.32


FAO, 1990


P, mg kg-1  (NaHCO3)


<>


2.5-8.0


8.0-25


25-80


>80


FAO, 1990


K, me 100g-1 CH3COONH4)


<>


0.13-0.28


0.28-0.74


0.74-2.56


>2.56


FAO, 1990


Ca, me 100g-1 (CH3COONH4)


<>


1.19-5.75


5.75-17.5


17.5-50.0


>50.0


FAO, 1990


Mg, me 100g-1 (CH3COONH4)


<>


0.42-1.33


1.33-4.0


4.0-12.5


>12.5


FAO, 1990


Mn, mg kg-1   (DTPA)


<>


4-14


14-50


50-170


>170


FAO, 1990


Zn, mg kg-1   (DTPA)


0.2


0.2-0.7


0.7-2.4


2.4-8.0


>8.0


FAO, 1990


B, mg kg-1   (CH3COONH4)


<>


0.4-0.9


1.0-2.4


2.5-4.9


>5


Wolf, 1971


 


Az


Orta


Fazla


 


Fe, mg kg-1   (DTPA)


<>


2.5-4.5


>4.5


 


Lindsay ve Norvell, 1969


 


Yetersiz


Yeterli


 


Cu, mg kg-1   (DTPA)


<>


>0.2


 


Follet, 1969


 


Az Kireçli


Kireçli


Orta Kireçli


Fazla Kireçli


Çok Fazla Kireçli


 


Kireç, % (Scheibler)


0-1


1-5


5-15


15-25


>25


Ülgen ve Yurtsever,1974


 


Tuzsuz


Hafif Tuzlu


Orta Tuzlu


Çok Tuzlu


 


Tuz, %


0-0.15


0.15-0.35


0.35-0.65


>0.65


 


Richards, 1954;  Ülgen ve Yurtsever,1974


 


Çok az


Az


Orta


İyi


Yüksek


 


O.M , % (Walkley-Black)


0-1


1-2


2-3


3-4


>4


Ülgen ve Yurtsever,1974


 


Kuvvetli asit


Orta asit


Hafif asit


Nötr


Hafif alkali


Kuvvetli alkali


 


pH (1:2.5 su)


<>


4.5-5.5


5.5-6.5


6.5-7.5


7.5-8.5


>8.5


Richards, 1954,  Ülgen ve Yurtsever,1974


 


Kum


Tın


Killi tın


Kil


Ağır kil


 


Tekstür (% saturasyon)


0-30


30-50


50-70


70-110


>110


Ülgen ve Yurtsever,1974

                     

3.2. Toprak Örneklerinin Alınması

 

3.2.1. Tarlada nerelerden toprak örnekleri alınır

 

Değişik tarlaların topraklarında farklı miktarlarda bitki besin maddesi bulunmaktadır. Bunun için her tarladan ayrı ayrı toprak örneği alınması gerekir.

-    Aynı tarla içinde, değişik özellik gösteren kısımlar bulunabilir. Mesela tarla toprağının bir kısmı açık renkli, diğer bir kısmı koyu olabilir. Bu renk farklılığı bize tarlanın bu iki kısmında organik madde demir gibi birçok madde bakımından farklılıklar olduğunu gösterir.

-    Tarlanın bir kısmı düz bir kısmı eğimli olabilir. veya tarlanın bir kısmı çorak, diğer bir kısmı nispeten daha verimli olabilir. Eğer aynı tarlanın içinde böyle farklı yerler varsa bu alanlardan da ayrı ayrı toprak örneği alınmalıdır.

 

3.2.2. Nerelerden toprak örneği alınmaz

Toprak örneğinin alınacağı alan belirlendikten sonra toprak almak için küreğin batırıldığı nokta eğer;

-    Harman yeri veya hayvan yatmış yer ise,

-    Önceden gübre yığılmış yer ise,

-    Sap kök veya yabani otların yığın halinde yakıldığı yer ise,

-    Hayvan gübresinin bulunduğu nokta ise,

-    Tarlanın tümsek veya su birikmesi olan çukur noktaları ise,

-    Dere, orman, su arkı ve yollara yakın arazi kısımları ise,

-    Sıraya ekim yapılan ürünlerde sıra üzeri ise,

-    Binalara yakın alanlar ise,

-    Özellikle meyvecilik, kavakçılık gibi ağaç yetiştirmek için ayrılan araziler hariç, tarlada bulunan birkaç ağacın altından, toprak örneği alınmamalıdır.

3.2.3. Toprak örneği nasıl alınmalıdır

Tek yıllık bitkiler için: Tek yıllık bitkilerde gübreleme amacıyla toprak örneği almak için; bir küreğe, alınan toprak örneklerini karıştırmak için bir kaba (kova, leğen, geniş bir naylon) ve temiz bir naylon veya bez torbaya ihtiyaç vardır.

Bu malzemeleri kullanmadan önce küreğin iyice temizlenmiş ve üzerinde başka artıkların kalmamış olması gerekir. Toprak örneklerini içine koyup laboratuara analize göndereceğimiz naylon veya bez torba ise1 kgkadar toprak alabilecek büyüklükte olmalıdır.

 

Örnek alma: Toprak örneği almak için hazırlanan araç gereçleri alarak tarlanın başına gidilir. Tarlanın bir ucundan girerek öbür ucuna kadar örnekler alınarak ilerlenir. Ancak bu örnekler, tarlanın bir ucundan öbür ucuna doğru düz bir çizgi üzerinde ilerleyerek dosdoğru olmayıp zig-zaglar yaparak alınmalıdır. Ekim yapılacak alanın her tarafından örnek almaya dikkat edilmelidir.

 

 

 

Karışık toprak örnekleri tarlanın bir ucundan diğer ucuna doğru şekildeki gibi zig-zak'lar çizilerek açılan çukurlardan alınmalıdır.

Bu şekilde tarladan alınan toprak örnekleri kovaya konarak ilerlenir ve tarlanın öbür başına çıkılır. Tarladan alınan ve kovaya üst üste konulan bütün toprak örnekleri iyice karıştırılır. Naylon veya bez torbaya1 kgkadar toprak örneği konur.

Etiketleme: Hazırlanmış ve torbalanmış olan toprak örneğinin kime ait olduğunu hangi tarladan alındığı belirlemek için yapılır.

Bunun için bir kağıda kurşun kalemle:

-    Ad- soyad

-    Toprak örneğinin nereden alındığı (tarlanın adı veya aynı tarladaki değişik yerlerin adı)

-    Önümüzdeki ekim döneminde bu tarlaya hangi bitknin ekileceği

-    Geçen yıl bu tarlaya hangi bitkinin ekildiği yazılır.

Hazırlanan bu kağıt torbanın içine konur.

 

Tarlada örnek nasıl alınır

Tarlada toprak örneği alınacak noktaya gelindiğinde

-    Bu yerin toprak örneği alınmaya uygun bir yer olup olmadığı kontrol edilmelidir.

-    Eğer bu yer örnek almaya uygunsa toprağın üzerindeki ot, sap gibi şeyler el ile temizlenir.

-    Temizlenen bölgede kürek toprağa20 cmderinlikte (pulluk sürüm derinliği) daldırılır.

-    Alınan bu toprak olduğu gibi açılan çukurun hemen yanına konulur.

-    Sonra açılan çukur içine kenarlardan toprak dökülmüş ise el ile temizlenir.

-    Sonra kürek 3-5 cmkalınlıkta toprak alacak şekilde 18-20 cmderinliğe kadar daldırılır ve yavaşça kaldırılır.

-    Alınan örnek kürek üzerinde yalnızca yan taraflarından düzeltilerek kovanın için konulur.

Böylece bir adet toprak örneği alınmış olur. Yaklaşık 40 dekar tarla için 10-20 adet örnek alınarak kovaya konur ve kovadaki bu topraklar karıştırılarak örnek alınır.

 

Örneklerin torbalanmasında nelere dikkat edilmelidir

Toprak örnekleri eğer naylon torbalara konulmuşsa naylonlar birkaç yerinden kalemle delinir. Böylece topraktan çıkacak nemin bu deliklerden uçması sağlanır. Aynı zamanda içine koyduğumuz kağıt etiketin nem dolayısıyla parçalanması engellenmiş olur. Alınan toprak örnekleri uygun bir yerde, oda sıcaklığında, toz almayacak bir şekilde temiz naylon veya dosya kağıtları üzerinde serilerek kurutulur.

 

 

 

 

 

Toprak örneği almak için sonda, burgu, kürek gibi birçok alet kullanılır.

 

 

 

Toprak örneği alınırken V harfi şeklinde bir çukur kazılır. Sonra çukurun düzgün yüzeyinden 3-4 cm kalınlığında 18-20 cm boyunda bir toprak dilimi alınır.

Uygulamada yapılan hatalar

 

Gübreleme amacıyla toprak örneği almak gübrelemenin temelidir. Bunun için dikkatli olmak gerekir. Özellikle uygulamada önemli hatalarla karşılaşılmaktadır.

 

En çok yapılan hatalardan bir kaçı şöyledir:

-    Toprak örnekleri kürekle20 cm'e kadar olan derinlikten alınmayıp toprağın hemen yüzeyinden ve çoğu zaman elle alınmaktadır.

-    Alınan toprak miktarı1 kgkadar değil de 100-150 gr kadar alınmakta ve bu nedenle gönderilen toprak laboratuarda analize yeterli olmamaktadır.

-    Alınan toprak örnekleri uygun olmayan kaplara konulmaktadır.

-    Etiketler kurşun kalemle yazılmayıp tükenmez kalemle yazılmakta ve naylona konup ağzı kapatılınca toprak terleme yaptığından mürekkep bulaşınca etiketteki yazılar okunmaz olmaktadır.

-    Topraklar naylon torbaya konulduktan sonra naylon torbalar birkaç yerinden delinmediğinden içine konan etiketler toprağın neminden dolayı naylon içerisinde ıslanarak parçalanmaktadır.

-    Çiftçinin aynı mevkide birden fazla tarlası olduğunda, toprak örnekleri alındıktan sonra etikette hangi toprağın hangi tarlaya ait olduğu belirtilmemekte ve böylece laboratuara gönderilen topraklar analizleri yapılıp rapor gönderildiğinde çiftçi tarafından tarlalar karıştırılmaktadır.

 

Çok yıllık bitkiler için: Çok yıllık bitkilerden gübreleme amaçlı toprak örneği alınması da tek yıllık bitkilerde olduğu gibidir. Tek yıllık bitkilerden farkları toprağın sadece20 cm derinliğinden (pulluk sürüm derinliğinden) değil toprağın derinlemesine de örnek alınması gerekir.

Çok yıllık bitkilerde genellikle 0-20, 20-40, 40-60 cmderinlikten örnek almakla birlikte gerekli görülürse 60-90 veya 90-120 cmderinliklerden de toprak örneği alınır. Tabi ki bu derinliklerden toprak örneklerinin alınmasında kürek yeterli değildir. Bu örnekler çeşitli tipte burgularla alınabileceği gibi tarlada bu derinliklere kadar bir çukur (boy çukuru) kazılarak bu çukurun düzgün bir kenarından örnekler alınabilir.

Alınan örnekler tek yıllık bitkiler bölümünde anlatıldığı şekilde etiketlenir, torbalanır ve laboratuara gönderilir.

 

 

 

4. SONUÇ ve ÖNERİLER

            Dengeli gübreleme, kaliteli ve bol ürün alma bilinçli tarımın olmazsa olmazıdır. Bunun için yani dengeli gübreleme ve sağlıklı bitki yetiştirme için, hem bitkinin hem de o bitkinin yetiştirildiği toprağın analiz edilmesi gerekir. Toprak analizleri ile sadece toprağın verimlilik durumları belirlenirken, bitki analizleriyle hem bitki hem de o bitkinin yetiştirildiği ortam hakkında bilgi sahibi olunmaktadır. Toprakta yeter miktarda bitkiye yarayışlı besin maddesinin bulunmasından çok, o besin maddesinden bitkinin ne oranda yararlandığı ya da yararlanıp yararlanamayacağı önemlidir. Bu da en çok bitki ve toprak analizlerinin birlikte yapılmasıyla anlaşılmaktadır. Bu amaçla:

    • Bitki ve toprak analizleri yapıldıktan sonra mutlaka standart maddelerle analizlerin doğruluğu kontrol edilmelidir.
    • Her bölgeye birer toprak ve bitki analizleri laboratuvarları kurulmalı ve yeterli teknik elemanı oraya görevlendirilmelidir.
    • Çiftçi birliklerine, çiftçi kooperatiflerine laboratuvar açmalı özendirilmeli ve desteklenmelidir.
    • Toprak analiz sonuçlarına göre gübre kullanan ve kaliteli ürün yetiştiren çiftçiler ödüllendirilmeli ve diğer çiftçiler de özendirilmelidir.
    • Gübre tavsiyesi ve satılacak gübre cins ve miktarı toprak analiz raporuna göre yapılmalıdır.
    • Toprakta eksik olan besin maddelerini içeren yeni gübrelerin (örneğin çinko katkılı) kullanılması önerilmelidir.



KAYNAKÇA

Allison, L.E. and C.D. Moodie. 1965. Carbonate. In :C.A. Black et al (ed.) Methods of  Soil Analysis, Part 2. Agronomy 9:1379-1400. Am. Soc. Of Agron., Inc.,Madison,Wisconsin,U.S.A.

Bouyoucus, G.J. 1951. A Recalibration of the Hydrometer Method for Making Mechanical Analysis of Soil. Agr. J. 439.

Bremner, J.M. 1965. Total nitrogen. In. C.A. Black et al (ed). Methods of Soil Analysis. Part 2. Agronomy 9:1149-1178. Am. Soc .of Agron., Inc. Madison, Wisconsin, USA.

Chapman, H.D., and P.F. Pratt. 1961. Methods of analysis for soils, plants and waters.p.1-309.University ofCalifornia, Division of Agricultural Sciences.USA.

FAO. 1990. Micronutrient, Assessment at the Country Level: An International Study. FAO Soil Bulletin by Sillanpaa.Rome.

 

 

 

Fox, R.L., R.A. Olson, and H.F. Rhoades.1964. Evaluating the sulfur status of soil by plants and soil tests. Soil Sci. Soc. Am. Proc. 28:243-246.

Greweling, T., and M. Peech. 1960. Chemical soil tests.CornellUniv. Agric. Exp. Stn. Bull. No.960.USA.

Jackson, M. 1958. Soil chemical analysis. p. 1-498. Prentice-Hall, Inc.Englewood Cliffs,New Jersey,USA.

Kjeldahl, J. 1883. Neue Methode zur Bestimmung des Stickstoffs in organischen Körpern. Z. Anal. Chem. 22:366-382.

Lindsay, W.L., and W.A. Norvell. 1978. Development of a DTPA test for zinc, iron, manganese, and copper. Soil Sci. Soc. Am. J. 42:421-428.

Nelson, D.W., and L.E. Sommers. 1982. Total carbon, organic carbon, and organic matter. p.539-579. Methods of Soil Analysis, Part.2. Chemical and Microbiological Properties. Agronomy Monograph No.9. (2nd Ed). ASA-SSSA,Madison,Wisconsin.USA.

Olsen, S.R., C.V. Cole, F.S. Watanabe, and L.A. Dean. 1954. Estimation of available phosphorus in soils by extraction with sodium bicarbonate. US Dept. of Agric. Cric. 939.

Purvis, E.R., and N.K. Peterson.1956. Methods of soil and plant analysis for molybdenum. Soil Sci. 81:223-228.

Richards, L.A Ed. 1954. Diagnosis and Improvement of Saline and Alkali Soils. United States Department of Agriculture Handbook 60:94.

Ülgen, N. ve N. Yurtsever, 1974. Türkiye Gübre ve Gübreleme Rehberi. Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü Teknik Yayın No:28, Ankara.

Walkley, A. 1947. A critical examination of a rapid method for determining organic carbon in soils: Effect of variations in digestion conditions and inorganic soil constituents. Soil Sci. 63:251-263.

Walkley, A., and L.A.Black. 1934. An examination of Degtjareff method for determining soil organic matter and a proposed modification of the chromic acid titration method. Soil Sci. 39:29-38.

Wolf, B. 1971. The Determination of Boron in Soil Extracts, Plant Materials, Composts, Manures, Water and Nutrient Solutions. Soil Science and Plant Analysis (2), 363-374.